Unit 2 Digital skills as life skills and general research skills (जीवनोपयोगी सिपका रूपमा डिजिटल सिपहरू तथा सामान्य अनुसन्धान सिपहरू)
एकाइ २ जीवनोपयोगी सिपका रूपमा डिजिटल सिपहरू तथा सामान्य अनुसन्धान सिपहरू
पाठ ः १ डिजिटल साक्षरता
प्रश्न र उत्तरहरू
क्रियाकलाप
१. कम्प्युटरमा रहेका डकुमेन्ट कसरी प्रिन्ट गर्न सकिन्छ? चरणहरू उल्लेख गर्नुहोस्।
उत्तर:
कम्प्युटरमा रहेका डकुमेन्ट प्रिन्ट गर्नका लागि निम्न चरणहरू अपनाउनुपर्छ:
- डकुमेन्ट खोल्ने: Microsoft Word वा अन्य सफ्टवेयरमा डकुमेन्ट खोल्ने।
- प्रिन्टर जडान गर्ने: कम्प्युटर र प्रिन्टरलाई USB वा वाईफाईमार्फत जडान गर्ने।
- प्रिन्ट विकल्प चयन गर्ने:
- Menu मा गएर File क्लिक गर्ने।
- त्यसपछि Print विकल्प चयन गर्ने।
- सेटिङहरू निर्धारण गर्ने:
- कति पृष्ठ प्रिन्ट गर्ने?
- कागजको साइज।
- प्रिन्ट थिच्ने: Print बटनमा क्लिक गरी प्रिन्ट प्रक्रिया सुरु गर्ने।
(नोट: प्रिन्टर उपलब्ध भएमा डकुमेन्ट प्रिन्ट गरेर देखाउन सकिन्छ।)
२. Microsoft Word, Excel, र PowerPoint कसरी चलाउने भन्नेमा छलफल, अध्ययन, र अभ्यास:
- Microsoft Word:
- डकुमेन्ट तयार गर्न, तालिका बनाउन, र फाइल सुरक्षित गर्न प्रयोग गरिन्छ।
- Microsoft Excel:
- डेटा व्यवस्थापन, तालिका निर्माण, गणना, र ग्राफ तयार गर्न प्रयोग गरिन्छ।
- PowerPoint:
- प्रजेन्टेसन तयार गर्न स्लाइडहरू निर्माण र डिजाइन गर्न प्रयोग गरिन्छ।
अभ्यास
(क) कम्प्युटर प्रयोग भइरहेका दुई क्षेत्रहरूको नाम लेख्नुहोस्।
उत्तर:
- शिक्षा (Online Learning र Digital Library)।
- स्वास्थ्य (Hospital Management System र डिजिटल रिपोर्ट)।
(ख) डिजिटल साक्षरता भन्नाले के बुझिन्छ?
उत्तर:
डिजिटल साक्षरता भनेको कम्प्युटर, इन्टरनेट, र डिजिटल उपकरणहरूको सही प्रयोग गर्न सक्ने क्षमता हो।
(ग) सूचना तथा सञ्चार प्रविधि (ICT) भनेको के हो?
उत्तर:
सूचना तथा सञ्चार प्रविधि (ICT) भनेको सूचनाको सङ्कलन, सञ्चार, प्रशोधन, र व्यवस्थापनका लागि कम्प्युटर, इन्टरनेट, मोबाइल, र अन्य उपकरणहरूको प्रयोग हो।
(घ) कम्प्युटर हार्डवेयरलाई वर्गीकरण गर्नुहोस्।
उत्तर:
कम्प्युटर हार्डवेयरलाई दुई भागमा वर्गीकरण गर्न सकिन्छ:
- Input Devices (इनपुट उपकरण):
- कीबोर्ड, माउस, स्क्यानर।
- Output Devices (आउटपुट उपकरण):
- प्रिन्टर, मनिटर, स्पिकर।
- Storage Devices:
- हार्ड ड्राइभ, SSD, USB।
- Processing Devices:
- CPU, GPU।
(ङ) ‘कम्प्युटरको प्रयोग आज विश्वव्यापी भएको छ’ यस भनाइलाई पुष्टि गर्नुहोस्।
उत्तर:
- शिक्षा: अनलाइन कक्षाहरू र डिजिटल सामग्री।
- स्वास्थ्य: डिजिटल रेकर्ड र टेलिमेडिसिन।
- व्यापार: ई-कमर्स, डेटा विश्लेषण।
- मनोरञ्जन: गेमिङ, स्ट्रीमिङ सेवा।
- सरकारी क्षेत्र: ई-गभर्नेन्स।
(च) Microsoft Word मा के के काम गर्न सकिन्छ?
उत्तर:
Microsoft Word मा निम्न काम गर्न सकिन्छ:
- डकुमेन्ट तयार पार्ने: लेख लेख्ने।
- तालिका बनाउन: डेटा व्यवस्थित गर्ने।
- डिजाइन: Header, Footer, र Style प्रयोग गर्ने।
- सुरक्षा: फाइललाई पासवर्डले सुरक्षित गर्ने।
यसरी कम्प्युटर, डिजिटल साक्षरता, सूचना प्रविधि, र कम्प्युटर हार्डवेयरका विभिन्न पक्षहरूको अध्ययनले व्यवहारिक ज्ञान दिन्छ।
(Unit 2 Digital skills as life skills and general research skills
Lesson: 1 Digital Literacy
Questions and answers
activity
1. How to print documents on the computer? Mention the steps.
Answer:
To print a document on a computer, follow these steps:
Open a document: Open a document in Microsoft Word or other software.
Connecting Printer: Connect computer and printer via USB or WiFi.
Selecting print options:
Go to Menu and click File.
Then select the Print option.
Determine the settings:
How many pages to print?
Paper size.
Press Print: Start the print process by clicking the Print button.
(Note: The document can be shown by printing it if a printer is available.)
2. Discussion, study, and practice on how to use Microsoft Word, Excel, and PowerPoint:
Microsoft Word:
Used to prepare documents, create schedules, and save files.
Microsoft Excel:
Used to manage data, create tables, calculate, and prepare graphs.
PowerPoint:
Used to create and design slides to prepare presentations.
Practice
(a) Name two areas where computers are used.
Answer:
Education (Online Learning and Digital Library).
Health (Hospital Management System and Digital Report).
(b) What is meant by digital literacy?
Answer:
Digital literacy is the ability to correctly use computers, the Internet, and digital devices.
(c) What is Information and Communication Technology (ICT)?
Answer:
Information and Communication Technology (ICT) is the use of computers, Internet, mobile, and other devices for the collection, communication, processing, and management of information.
(d) Classify computer hardware.
Answer:
Computer hardware can be classified into two categories:
Input Devices:
Keyboard, mouse, scanner.
Output Devices:
Printer, monitor, speaker.
Storage Devices:
Hard drive, SSD, USB.
Processing Devices:
CPU, GPU.
(e) Justify the statement 'The use of computers has become universal today'.
Answer:
Education: Online classes and digital content.
Health: Digital Records and Telemedicine.
Business: e-commerce, data analysis.
Entertainment: Gaming, streaming services.
Government Sector: E-Governance.
(f) What can be done in Microsoft Word?
Answer:
The following can be done in Microsoft Word:
Document Preparation: Writing Articles.
Tabulating: Organizing data.
Design: Using Header, Footer, and Style.
Security: Protect the file with a password.
Thus the study of various aspects of computers, digital literacy, information technology, and computer hardware provides practical knowledge.)
पाठ ः २, सञ्चार एप्लिकेसनहरूको प्रयोग
प्रश्न र उत्तरहरू
क्रियाकलाप
१. सबैले आफ्नो इमेल खाता खोल्नुहोस् र सामाजिक सञ्जालका फाइदा र बेफाइदा उल्लेख गर्दै साथीलाई इमेल पठाउनुहोस्।
उत्तर:
इमेल लेख्ने चरणहरू:
- आफ्नो इमेल खाता (Gmail, Yahoo, Outlook) खोल्ने।
- Compose बटनमा क्लिक गर्ने।
- To: मा साथीको इमेल ठेगाना टाइप गर्ने।
- Subject: "सामाजिक सञ्जालका फाइदा र बेफाइदा"।
- Body (मुख्य भाग):
- सामाजिक सञ्जालका फाइदा:
- सूचना र ज्ञान सजिलै प्राप्त हुन्छ।
- विश्वभरका मानिससँग सम्पर्कमा रहन सकिन्छ।
- नयाँ अवसर (जस्तै, रोजगारी र व्यापार) सिर्जना गर्छ।
- सामाजिक सञ्जालका बेफाइदा:
- समयको दुरुपयोग हुन्छ।
- व्यक्तिगत जानकारी चोरी हुने जोखिम।
- मानसिक स्वास्थ्यमा नकारात्मक असर पर्न सक्छ।
- सामाजिक सञ्जालका फाइदा:
- Send: बटन थिचेर इमेल पठाउने।
२. सामाजिक सञ्जालको सुरक्षित प्रयोग सम्बन्धमा एउटा अन्तरव्रिmया कार्यव्रmम सञ्चालन गर्नुहोस्।
उत्तर:
अन्तरक्रिया कार्यक्रमका प्रमुख विषय:
- सामाजिक सञ्जालको सुरक्षित पासवर्ड बनाउने तरिका।
- फिशिङ लिंक र ह्याकरहरूबाट कसरी जोगिने?
- गोपनीयता सेटिङ (Privacy Settings) को महत्व।
- अनलाइन दुव्र्यवहार (Cyberbullying) बाट जोगिने उपाय।
- विश्वसनीय स्रोत मात्र प्रयोग गर्ने सुझाव।
अभ्यास
(ख) ब्राउजर भनेको के हो, उदाहरण दिएर प्रस्ट पार्नुहोस्।
उत्तर:
ब्राउजर भनेको इन्टरनेटमा सूचना हेर्न र खोज्न प्रयोग गरिने सफ्टवेयर हो।
उदाहरणहरू:
- Google Chrome
- Mozilla Firefox
- Microsoft Edge
- Safari
(ग) इमेल भनेको के हो?
उत्तर:
इमेल (Electronic Mail) भनेको इन्टरनेटको माध्यमबाट सूचना, सन्देश, वा फाइल आदानप्रदान गर्ने डिजिटल माध्यम हो।
उदाहरण: Gmail, Yahoo Mail, Outlook।
(घ) इमेलमा फाइल Attach गर्ने तरिका लेख्नुहोस्।
उत्तर:
- इमेल खाता खोल्ने।
- Compose बटनमा क्लिक गर्ने।
- Attach File (क्लिप आइकन) मा क्लिक गर्ने।
- फाइलहरू चयन गर्ने (PDF, Word, Image)।
- Send बटनमा क्लिक गरेर इमेल पठाउने।
यसरी, यी अभ्यासहरूले सामाजिक सञ्जाल र इमेलको सही प्रयोगबारे आधारभूत र व्यवहारिक ज्ञान प्रदान गर्छ।
(Lesson: 2, Use of Communication Applications
Questions and answers
activity
1. Everyone open your email account and send an email to a friend mentioning the pros and cons of social media.
Answer:
Steps to write an email:
Open your email account (Gmail, Yahoo, Outlook).
Click on the Compose button.
Type the friend's email address in To:.
Subject: "Advantages and Disadvantages of Social Networking".
Body (main part):
Benefits of Social Media:
Information and knowledge is easily obtained.
One can stay in touch with people from all over the world.
Creates new opportunities (eg, jobs and business).
Disadvantages of Social Media:
Time is misused.
The risk of personal information being stolen.
Mental health can be negatively affected.
Send: Press the button to send the email.
2. Conduct an interactive program on safe use of social media.
Answer:
Key topics of the interaction program:
How to create a secure social media password.
How to avoid phishing links and hackers?
Importance of Privacy Settings.
Ways to avoid online harassment (Cyberbullying).
Recommend using only trusted sources.
Practice
(b) Explain what a browser is, with an example.
Answer:
A browser is software used to view and search for information on the Internet.
Examples:
Google Chrome
Mozilla Firefox
Microsoft Edge
Safari
(c) What is email?
Answer:
Email (Electronic Mail) is a digital means of exchanging information, messages, or files over the Internet.
Example: Gmail, Yahoo Mail, Outlook.
(d) Write a method of attaching a file to an email.
Answer:
Opening an email account.
Click on the Compose button.
Click on Attach File (clip icon).
Select files (PDF, Word, Image).
Click the Send button to send the email.
Thus, these exercises provide basic and practical knowledge about the correct use of social media and email.)
पाठ ः ३ अनलाइन भुक्तानी
प्रश्न र उत्तरहरू
क्रियाकलाप १
अनलाइन पेमेन्टबाट हुने फाइदा र बेफाइदाहरू समेटेर एक संवाद तयार गर्नुहोस्।
उत्तर:
संवाद:
राजन: तिमी अनलाइन पेमेन्टको बारेमा के सोच्छौ?
सुमन: मलाई लाग्छ, यो निकै सुविधाजनक छ। समय बचत गर्न र काम छिटो गर्न उपयोगी छ।
राजन: हो, सही भन्नुभयो। अनलाइन पेमेन्टबाट घरमै बसेर बिजुली, खानेपानी, र विद्यालयको शुल्क तिर्न सकिन्छ।
सुमन: तर, यसले साइबर अपराधको जोखिम पनि बढाउँछ, होइन र?
राजन: हो, पासवर्ड र गोपनीय जानकारी लिक भएमा खाता ह्याक हुने डर हुन्छ।
सुमन: त्यसैले, सुरक्षित पासवर्ड राख्नु र अज्ञात लिङ्क क्लिक नगर्नु महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
राजन: बिल्कुल सही! यसलाई सही तरिकाले प्रयोग गर्न सकेमा धेरै सजिलो र उपयोगी हुन्छ।
क्रियाकलाप २
राजनले डिजिटल एप्लिकेसनको प्रयोग गरी मासिक शुल्क तिर्ने प्रव्रिmयाहरू प्रस्तुत गरे। तपाईँ पनि राजनले जस्तै कुनै शुल्क तिर्न प्रक्रिया लेख्नुहोस्।
उत्तर:
अनलाइन एप्लिकेसनबाट मासिक शुल्क तिर्ने प्रक्रिया:
मोबाइल एप डाउनलोड गर्ने:
- सुरुमा मोबाइलको Play Store वा App Store मा गएर आफूले खाता खोलेको बैंकको मोबाइल एप डाउनलोड गर्ने।
एप एक्टिभेट गर्ने:
- एप डाउनलोड भएपछि Activate Service मा क्लिक गर्ने।
मोबाइल र खाता नम्बर प्रविष्ट गर्ने:
- एक्टिभेट सर्भिसमा आफ्नो मोबाइल नम्बर र बैंक खाता नम्बर प्रविष्ट गर्ने।
OTP प्राप्त गर्ने:
- बैंकले पठाएको OTP (One-Time Password) को प्रतीक्षा गर्ने र सो कोड एपमा प्रविष्ट गर्ने।
लगइन खाता सक्रिय गर्ने:
- OTP प्रविष्ट गरेपछि आफ्नो खाता सक्रिय गर्ने।
लगइन पासवर्ड सेटअप गर्ने:
- लगइनका लागि पासवर्ड बनाउने।
ट्रान्जेक्सन पिन सेटअप गर्ने:
- ट्रान्जेक्सनका लागि पिन कोड सेटअप गरी सेवाको प्रयोग गर्न तयार हुने।
बिल तिर्ने:
- एपमा गएर Bill Payment विकल्पमा क्लिक गर्ने।
- सेवा प्रदायक (जस्तै, विद्यालय, बिजुली, वा खानेपानी) को विवरण भर्ने।
- भुक्तानी गर्न विवरण सुनिश्चित गरी भुक्तानी प्रक्रिया पूरा गर्ने।
अभ्यास
१. अनलाइन भुक्तानीका फाइदाहरू उल्लेख गर्नुहोस्।
उत्तर:
- समय बचत: घरमै बसेर विभिन्न सेवाहरूको भुक्तानी गर्न सकिन्छ।
- २४/७ उपलब्धता: कुनै पनि समय भुक्तानी गर्न मिल्छ।
- सुरक्षाको सुविधा: सही उपाय अपनाएमा भुक्तानी सुरक्षित रहन्छ।
- कागजको प्रयोग घटाउँछ: डिजिटल भुक्तानीले पर्यावरण अनुकूल सेवा प्रदान गर्छ।
- सजिलो र छिटो: कतै लाइन बस्नुपर्ने आवश्यकता छैन।
२. अनलाइन भुक्तानीका चुनौतीहरूको सूची तयार गर्नुहोस्।
उत्तर:
- साइबर अपराध: व्यक्तिगत जानकारी ह्याक हुनसक्छ।
- इन्टरनेट निर्भरता: इन्टरनेट उपलब्ध नभए अनलाइन भुक्तानी गर्न सकिँदैन।
- प्राविधिक समस्या: एप वा सिस्टमले कहिलेकाहीँ समस्या गर्न सक्छ।
- अनलाइन ठगी: फेक लिंक वा फेक एपमार्फत ठगी हुनसक्छ।
- डिजिटल साक्षरता: सबैले डिजिटल प्रविधि बुझ्न सक्दैनन्।
३. ‘डिजिटल एप्लिकेसनको प्रयोगले समय र श्रमको बचत हुन्छ’, यस भनाइलाई पुष्टि गर्नुहोस्।
उत्तर:
डिजिटल एप्लिकेसनले दैनिक जीवनका काम छिटो र सजिलै सम्पन्न गर्न सहयोग गर्दछ।
- समय बचत: लाइनमा नबसी मोबाइलबाटै बिल तिर्न सकिन्छ।
- श्रमको बचत: फिजिकल ट्रान्सपोर्टेशनको आवश्यकता हुँदैन।
- तत्काल सेवा: तत्काल सेवा उपलब्ध हुँदा काम पूरा गर्न सजिलो हुन्छ।
उदाहरणका लागि, मोबाइल बैंकिङबाट विद्यालय शुल्क, बिजुलीको बिल, र खानेपानी शुल्क तुरुन्तै तिर्न सकिन्छ।
यसरी यी गतिविधिहरूले अनलाइन भुक्तानी र डिजिटल एप्लिकेसनको महत्त्व बुझाउन सहयोग गर्दछ।
(Lesson: 3 Online payment
Online payment
Questions and answers
Activity 1
Prepare a dialogue covering the advantages and disadvantages of online payments.
Answer:
Dialogue:
Rajan: What do you think about online payments?
Suman: I think it is very convenient. It is useful to save time and speed up the work.
Rajan: Yes, right. With online payment, you can pay electricity, water, and school fees at home.
Suman: But, it also increases the risk of cyber crime, doesn't it?
Rajan: Yes, there is fear of account hacking if passwords and confidential information are leaked.
Suman: So, it is important to have a secure password and not to click unknown links.
Rajan: Absolutely right! It is very easy and useful if used correctly.
Activity 2
Rajan introduced the process of paying monthly fees using digital applications. Just like Rajan, write a procedure to pay any fee.
Answer:
Process to pay monthly fee through online application:
To download the mobile app:
First, go to the Play Store or App Store of your mobile and download the mobile app of the bank where you have opened an account.
Activating the app:
After downloading the app, click on Activate Service.
Entering Mobile and Account Number:
Enter your mobile number and bank account number in Activate Service.
To receive OTP:
Wait for the OTP (One-Time Password) sent by the bank and enter that code in the app.
Activating a login account:
Activate your account after entering the OTP.
To set up a login password:
Create password for login.
Setting up a Transaction PIN:
Set up the PIN code for transactions and be ready to use the service.
Bill Paying:
Go to the app and click on the Bill Payment option.
Fill in the details of the service provider (eg, school, electricity, or water).
Confirm the payment details and complete the payment process.
Practice
1. Mention the advantages of online payment.
Answer:
Time saving: Payment of various services can be done at home.
24/7 Availability: Payments can be made anytime.
Security features: Payments are secure if proper measures are taken.
Reduces use of paper: Digital payments provide eco-friendly services.
Easy and fast: no need to queue anywhere.
2. List the challenges of online payments.
Answer:
Cybercrime: Personal information can be hacked.
Internet Dependency: Online payment cannot be made if internet is not available.
Technical problem: App or system can sometimes have problems.
Online Fraud: Fraud can be done through fake links or fake apps.
Digital Literacy: Not everyone understands digital technology.
3. 'Using digital applications saves time and labour', confirm this statement.
Answer:
Digital applications help to complete daily life tasks quickly and easily.
Time saving: Bill can be paid through mobile without standing in line.
Labor saving: No need for physical transportation.
Instant Service: Getting the job done is easy when instant service is available.
For example, school fees, electricity bills, and water bills can be paid instantly through mobile banking.
Thus these activities help to understand the importance of online payments and digital applications.)
पाठ ः ४ इन्टरनेटबाट सूचना तथा अध्ययन सामग्रीको खोजी र प्रयोग
प्रश्न र उत्तरहरू
क्रियाकलाप (क)
सर्च इन्जिनका फाइदाहरू उल्लेख गरी एउटा पोस्टर तयार गर्नुहोस्।
उत्तर:
पोस्टरमा समावेश गरिने बुँदाहरू:
- सूचना खोजीको सजिलो माध्यम: आवश्यक जानकारी खोज्न सर्च इन्जिन अत्यन्त उपयोगी छ।
- समय बचत: धेरै जानकारी केही सेकेन्डमै प्राप्त हुन्छ।
- विविधता: टेक्स्ट, तस्बिर, भिडियो, र अडियो जस्ता विभिन्न प्रकारका सामग्री खोज्न सकिन्छ।
- ग्लोबल पहुँच: विश्वभरका जानकारीहरू एकै ठाउँमा उपलब्ध गराउँछ।
- निशुल्क सेवा: सर्च इन्जिन प्रयोग गर्न कुनै शुल्क लाग्दैन।
पोस्टर हेडिङ: "सर्च इन्जिन: तपाईँको जानकारीको द्वार"
(पोस्टरमा माथि उल्लेखित बुँदाहरूलाई आकर्षक ढंगले चित्र र रंग प्रयोग गरी प्रस्तुत गर्न सकिन्छ।)
क्रियाकलाप (ख)
सर्च इन्जिन प्रयोग गर्दा ध्यान दिनुपर्ने कुराहरू समेटी एउटा संवाद तयार गर्नुहोस्।
उत्तर:
संवाद:
राजन: तिमी प्रायः सर्च इन्जिन कसरी प्रयोग गर्छौ?
सुमन: म आवश्यक जानकारी खोज्न Google प्रयोग गर्छु। तर, सर्च गर्दा के-कसरी सुरक्षित रहन सकिन्छ?
राजन: सर्च गर्दा मुख्यतः केवर्ड सही तरिकाले लेख्नुपर्छ।
सुमन: हो, मैले पनि धेरैजसो केवर्ड राम्रोसँग प्रयोग नगर्दा सही नतिजा पाइन्न।
राजन: अनि, कहिलेकाहीँ गलत वेबसाइटमा क्लिक गर्दा भाइरस वा मालवेयरको समस्या हुन सक्छ।
सुमन: ओहो! त्यसो भए, कुन वेबसाइटमा जानु उचित हुन्छ?
राजन: अधिकृत र विश्वासिला वेबसाइटमा मात्र जानुपर्छ। URL मा “https://” भएको हेर्नुपर्छ।
सुमन: धन्यवाद! अब म यी कुराहरू ध्यान दिनेछु।
क्रियाकलाप (ग)
इन्टरनेटमा कुनै एक सर्च इन्जिनको प्रयोग गरी सामग्री खोज्ने र त्यसलाई कसरी प्रयोग गर्नुभयो भन्ने लेख्नुहोस्।
उत्तर:
सामग्री खोज्ने प्रक्रिया:
मैले Google प्रयोग गरी "नेपाली भाषामा डिजिटल शिक्षा" सम्बन्धी जानकारी खोजेँ।प्राप्त जानकारी:
डिजिटल शिक्षा सम्बन्धी सामग्री र यसले शिक्षा प्रणालीमा ल्याएको परिवर्तनबारे जानकारी प्राप्त भयो।प्रयोग:
मैले प्राप्त सामग्रीलाई प्रोजेक्ट तयार गर्न, कक्षामा प्रस्तुति दिन र साथीहरूसँग छलफल गर्न प्रयोग गरें।
अभ्यास (क)
सर्च इन्जिन भनेको के हो, यसको महत्त्व उल्लेख गर्नुहोस्।
उत्तर:
सर्च इन्जिन:
सर्च इन्जिन भनेको इन्टरनेटमा रहेको जानकारी खोज्न सहयोग गर्ने सफ्टवेयर वा उपकरण हो।
उदाहरण: Google, Bing, Yahoo।
महत्त्व:
- सूचना खोज्न सजिलो बनाउँछ।
- छिटो र प्रभावकारी खोजीको सुविधा।
- शैक्षिक, व्यवसायिक, र व्यक्तिगत जानकारीको स्रोत।
- विश्वभरको सूचना एक ठाउँमा ल्याउने।
अभ्यास (ख)
कुनै दुई सर्च इन्जिनहरूको नाम लेखी यिनका विशेषतासमेत लेख्नुहोस्।
उत्तर:
Google:
- सबैभन्दा लोकप्रिय सर्च इन्जिन।
- छिटो र प्रभावकारी खोजीको सुविधा।
- विविध सेवाहरू: इमेज सर्च, म्याप्स, र ट्रान्सलेट।
Bing:
- Microsoft द्वारा विकसित।
- सर्च रिवार्ड्स (Search Rewards) प्रदान गर्छ।
- उत्कृष्ट इमेज र भिडियो सर्च सुविधा।
प्रश्न र उत्तरहरू
क्रियाकलाप (क)
आफ्नो वरपर सामाजिक सञ्जाल प्रयोगबाट भएका आपराधिक क्रियाकलाप समेटर विदेश बस्ने दाइ वा दिदीलाई एउटा चिठी लेख्नुहोस्।
उत्तर:
प्रिय दाइ/दिदी,
म यहाँ सन्चै छु। तपाईँको कुशलक्षेमको कामना गर्दछु।
यहाँ सामाजिक सञ्जालको अत्यधिक प्रयोगले केही आपराधिक क्रियाकलापहरू बढ्दै गएका छन्। जस्तै:
- ठगी र बैंक खाता ह्याकिङ: केही मानिसहरू बैंक खाता विवरण चोरी गरेर ठगी गर्ने घटना बढेको छ।
- नक्कली प्रोफाइल बनाएर ठगी: नचिनेका व्यक्तिहरूले नक्कली प्रोफाइल बनाएर व्यक्तिगत जानकारी दुरुपयोग गरेका छन्।
- अनधिकृत फोटो वा भिडियो प्रयोग: फोटो तथा भिडियो ह्याक गरेर ब्ल्याकमेल गर्ने घटना पनि देखा परेको छ।
- हेट स्पिच र गलत प्रचार: सामाजिक सञ्जालमा गलत सूचना फैलाउने र समाजमा द्वन्द्व सिर्जना गर्ने कार्य पनि भइरहेको छ।
त्यसैले, तपाईँ जहाँ हुनुहुन्छ, सामाजिक सञ्जालको प्रयोग गर्दा सचेत रहनु होला।
तपाईँको चिट्ठीको प्रतीक्षामा,
तपाईँको भाइ/बहिनी
क्रियाकलाप (ख)
साइबर नैतिकता विषयमा दुई साथीहरूबिच भएको संवादको नमुना तयार गर्नुहोस्।
उत्तर:
राजन: के साइबर नैतिकता भनेको के हो भनेर तिमीलाई थाहा छ?
सुमन: हो, थाहा छ। इन्टरनेट प्रयोग गर्दा अनुसरण गर्नुपर्ने नियम र आचरण नै साइबर नैतिकता हो।
राजन: त्यसो भए साइबर नैतिकताअनुसार के गर्नु ठीक हुन्छ?
सुमन: अरूको अनुमति बिना व्यक्तिगत जानकारी वा सामग्री प्रयोग नगर्नु, इमेल र पासवर्ड सुरक्षित राख्नु, र गलत सूचना नफैलाउनु पर्छ।
राजन: हो, मैले पनि सुनेको थिएँ कि गलत वेबसाइटमा जानु र भाइरस फैलाउनु नैतिकताविपरीत हो।
सुमन: ठिक हो। त्यसैले सबैले इन्टरनेट प्रयोग गर्दा जिम्मेवार बन्नुपर्छ।
क्रियाकलाप (ग)
विद्युतीय (इलेक्ट्रोनिक) कारोबार ऐन, २०६३ अनुसार मुख्य मुख्य साइबर अपराधको सूची तयार गर्नुहोस्।
उत्तर:
- ह्याकिङ: अनधिकृत रूपमा कम्प्युटर प्रणालीमा प्रवेश गर्ने।
- डेटा चोरी: कुनै व्यक्तिको व्यक्तिगत वा संस्थाको गोप्य डाटा चोरी गर्ने।
- ठगी: इन्टरनेटमार्फत पैसा ठगी गर्ने।
- फिसिङ: झूटा वेबसाइटमार्फत संवेदनशील जानकारी चोर्ने।
- स्पामिङ: अनावश्यक र फेक मेसेज पठाउने।
- ब्ल्याकमेल: फोटो वा व्यक्तिगत डाटा प्रयोग गरेर डर देखाउने।
अभ्यास (क)
साइबर नैतिकता भनेको के हो?
उत्तर:
साइबर नैतिकता भनेको इन्टरनेट प्रयोग गर्दा अनुसरण गर्नुपर्ने नियम, आचरण र जिम्मेवारीको सेट हो। यसले सुरक्षित, मर्यादित, र इमानदार अनलाइन गतिविधिको मार्गदर्शन गर्दछ।
अभ्यास (ख)
साइबर नैतिकताअनुसार गर्न नहुने कार्यहरू उल्लेख गर्नुहोस्।
उत्तर:
- अरूको व्यक्तिगत डाटा चोरी गर्नु।
- बिना अनुमति अरूका सामग्री प्रयोग गर्नु।
- गलत सूचना वा अफवाह फैलाउनु।
- भाइरस वा मालवेयर फैलाउनु।
- अनावश्यक ईमेल (स्पाम) पठाउनु।
अभ्यास (ग)
साइबर अपराधबाट बच्न सचेतताका उपायहरू बुन्दागत रूपमा उल्लेख गर्नुहोस्।
उत्तर:
- बलियो पासवर्ड प्रयोग गर्ने।
- नचिनेका लिङ्क वा इमेलमा क्लिक नगर्ने।
- केवल अधिकृत वेबसाइटमा मात्र जानकारी राख्ने।
- अनलाइन बैंकिङमा OTP र पासवर्डको गोप्यता कायम गर्ने।
- नियमित रूपमा आफ्नो एंटी-भाइरस सफ्टवेयर अपडेट गर्ने।
अभ्यास (घ)
सामाजिक सञ्जालका फाइदाहरू उल्लेख गर्नुहोस्।
उत्तर:
- सूचना र समाचार आदान-प्रदान: छिटो र सजिलो माध्यम।
- सामाजिक सम्बन्धहरू सुधार: परिवार र साथीहरूसँग सम्पर्कमा रहन सहयोगी।
- व्यवसाय प्रवर्द्धन: व्यवसायको प्रचारप्रसारमा सहयोग।
- शिक्षा र सिकाइ: विभिन्न शैक्षिक सामाग्रीको पहुँच।
- मनोरञ्जन: भिडियो, गेम, र अन्य सामग्री हेर्न।
Comments
Post a Comment