Unit 4 Emergence and Development of Man and Society (मानव तथा समाजको उद्भव र विकास)
scroll down for view Answers , scroll down for view Answers
एकाइ ४ मानव तथा समाजको उद्भव र विकास
पाठ ः १, मानवको जैविकीय उत्पत्ति र विकासव्रmम
क्रियाकलाप
१. विभिन्न स्रोतको प्रयोग गरी मानव उद्विकासको व्रmमलाई तालिकामा देखाउनुहोस्।
उत्तर:
मानव जातिको जैविक उद्विकासलाई सरल तालिकामा यसरी प्रस्तुत गर्न सकिन्छ:
| उद्विकासको चरण | समय अवधि | मुख्य विशेषताहरू |
|---|---|---|
| अस्ट्रालोपिथेकस (Australopithecus) | करिब ४ देखि २ मिलियन वर्षअघि | दुई खुट्टामा हिँड्न सक्ने, साधारण औजारको प्रयोग। |
| होमो ह्याबिलिस (Homo habilis) | करिब २.४ देखि १.५ मिलियन वर्षअघि | "सिपालु मानिस", औजार निर्माण र प्रयोग। |
| होमो इरेक्टस (Homo erectus) | करिब १.९ मिलियनदेखि १ लाख वर्षअघि | अग्लो शरीर, आगोको प्रयोग, सुदूर यात्राहरू। |
| नियन्डरथल (Neanderthal) | करिब ४ लाखदेखि ४०,००० वर्षअघि | ठूला मस्तिष्क, गुफामा बसोबास, सामाजिक गतिविधि। |
| होमो सेपियन्स (Homo sapiens) | करिब ३ लाख वर्षअघि | आधुनिक मानिस, भाषा, कला, र जटिल समाजको विकास। |
२. पुस्तकालय वा इन्टरनेटबाट मानव जातिको उत्पत्ति सम्बन्धमा खोजी गरी मानव जातिको उद्विकासका चरणहरू झल्काउने पोस्टर वा स्लाइड बनाई प्रस्तुत गर्नुहोस्।
उत्तर:
यो कार्यको लागि विद्यार्थीहरूले पुस्तकालय वा इन्टरनेटमा खोज गरेर जानकारी सङ्कलन गर्नुपर्छ। तालिका (पहिलो प्रश्नमा) र तस्वीरहरू समावेश गरी पोस्टर वा पावरप्वाइन्ट स्लाइड तयार गर्न सकिन्छ।
पोस्टर/स्लाइडका महŒवपूर्ण बुँदाहरू:
- अस्ट्रालोपिथेकसको सरल जीवनशैली।
- होमो ह्याबिलिसद्वारा औजार निर्माण।
- होमो इरेक्टसद्वारा आगोको प्रयोग।
- नियन्डरथलद्वारा सामाजिक सम्बन्ध र शव गाड्ने परम्परा।
- होमो सेपियन्सद्वारा सभ्यता, लेखन, र आधुनिक समाजको विकास।
३. नियन्डरथलबाट हालसम्मको मानव उद्विकासको अवस्थामा आइपुग्दा मानवजातिमा भएका शारीरिक परिवर्तनलाई समेटी आप्mनो साथीलाई चिठी लेख्नुहोस्।
उत्तर (चिठीको नमूना):
प्रिय मित्र,
नमस्ते।
आज म तिमीलाई मानव जातिको उद्विकासका क्रममा भएका शारीरिक परिवर्तनहरूबारे लेख्दैछु।
प्राचीन मानवहरू, जस्तै नियन्डरथल, सुदृढ शरीर, ठूला मांसपेशी, र जाडो सहनका लागि मोटा हड्डी भएका थिए। तिनीहरूको अनुहार अलि ठुलो, चिउँडो बाहिर निस्किएको र निधार चिप्लो थियो। तर होमो सेपियन्समा ती विशेषताहरू बिस्तारै परिवर्तन भए।
हाम्रो अनुहार अहिले सानो र नरम छ, मस्तिष्कको आकार ठूलो भएको छ। अब हामी अग्लो शरीर, छोटो हात र लामो खुट्टासहित सन्तुलित शारीरिक बनावट भएका छौं। यी सबै परिवर्तनले आधुनिक मानिसलाई जटिल कार्य गर्न र सोच्न सक्षम बनाएको छ।
तिमीलाई यो विषय कस्तो लाग्यो? लेख्न बिर्सनु है।
सधैँका लागि,
तिम्रो साथी।
अभ्यास
१. मानवको जैविकीय उद्विकासको छोटो परिचय लेख्नुहोस्।
उत्तर:
मानवको जैविकीय उद्विकास भनेको करिब ४ मिलियन वर्षअघिदेखि हालसम्मको विकास प्रक्रिया हो। यो क्रमिक परिवर्तनको माध्यमबाट प्राचीन प्राइमेट (एप्स) बाट आधुनिक मानिस (होमो सेपियन्स) सम्मको यात्रा हो। यसमा दुई खुट्टामा हिँड्ने क्षमता, औजार निर्माण, सामाजिक जीवनशैली, र ठूला मस्तिष्कको विकास मुख्य रूपमा समावेश छन्।
२. अस्ट्रालोपिथेकस र होमो ह्याबिलिसबिचका समानता र भिन्नता प्रस्ट पार्नुहोस्।
उत्तर:
| तथ्य | अस्ट्रालोपिथेकस | होमो ह्याबिलिस |
|---|---|---|
| समय अवधि | करिब ४ देखि २ मिलियन वर्षअगाडिको समय। | करिब २.४ देखि १.५ मिलियन वर्षअगाडिको समय। |
| समानता | दुई खुट्टामा हिँड्ने। | दुई खुट्टामा हिँड्ने। |
| मुख्य विशेषता | साधारण जीवनशैली, औजार प्रयोग नगर्ने। | "सिपालु मानिस", औजार निर्माण गर्ने। |
| मस्तिष्कको आकार | सानो मस्तिष्क (४५०-५०० घन से.मी.)। | ठूलो मस्तिष्क (६५०-७५० घन से.मी.)। |
| जीवनशैली | मुख्य रूपमा फलफूल र साना जनावर खाने। | मांसाहारी प्रवृत्ति, औजार प्रयोग गरी शिकार गर्ने। |
व्रियाकलाप:
१. मानव समाजको उद्विकासका बारेमा विभिन्न स्रोतहरूको अध्ययन गरी जानकारी सङ्कलन:
सुझाव:
- स्रोतहरू: पुस्तक, इन्टरनेट, भिडियो, संग्रहालय, विशेषज्ञहरूका अन्तर्वार्ता।
- विषयवस्तु:
- प्रारम्भिक मानवको जीवनशैली।
- कृषि, धर्म, र संस्कृतिको विकास।
- औद्योगिक क्रान्ति र आधुनिक समाज।
- प्रस्तुति: स्लाइड वा बुकलेट।
२. ढुङ्गे युग र अहिलेको मानिसको जीवनशैलीबिच तुलना:
- ढुङ्गे युग:
- साधारण उपकरण।
- शिकारी-सङ्ग्रहकर्ता जीवनशैली।
- गुफा तथा अस्थायी बासस्थान।
- आधुनिक युग:
- प्राविधिक उपकरण।
- कृषि, उद्योग, सेवा क्षेत्र।
- पक्की घर, स्मार्ट सिटी।
- छलफलको निचोड: जीवनशैली, प्रविधि, र सामाजिक संरचनाको विकास।
३. "आजको मानव समाज लाखौं वर्षदेखिको क्रमबद्ध विकासको परिणाम हो।"
- वक्तृता तयारीका लागि:
- समाजको क्रमिक विकास (ढुङ्गे युगदेखि आधुनिक युगसम्म)।
- प्रमुख घटना र परिवर्तन।
- भविष्यको सम्भावना।
- वक्तृत्वकला प्रतियोगिता: प्रस्तुति कौशल र तार्किक विश्लेषण।
अभ्यास:
प्रश्न १: कार्ल मार्क्स, ई. बी. टाइलर र ए. एल. मोर्गनका समाजका विकासका चरणहरू उल्लेख गर्नुहोस्।
उत्तर:
कार्ल मार्क्स:
- आदिम साम्यवाद।
- दास प्रथा।
- सामन्तवाद।
- पूँजीवाद।
- समाजवाद।
ई. बी. टाइलर:
- जङ्गली अवस्था।
- बर्बर अवस्था।
- सभ्य अवस्था।
ए. एल. मोर्गन:
- आदिम अवस्था।
- माध्यमिक अवस्था।
- सभ्यता।
प्रश्न २: तपाईं बस्ने समाज समाज विकासका कुन चरणसँग मिल्दोजुल्दो छ? आफ्ना तर्क लेख्नुहोस्।
उत्तर:
मेरो समाज पूँजीवाद र आधुनिक समाजवादको मिश्रणमा छ।
- तर्क:
- व्यक्तिगत सम्पत्ति र व्यापार प्रचलित छ।
- सामाजिक सेवाहरू (शिक्षा, स्वास्थ्य) राज्यद्वारा प्रवर्धन गरिन्छ।
- प्रविधिको प्रयोग उच्च छ।
प्रश्न ३: नवपाषाण युगको सामाजिक सांस्कृतिक विशेषताहरू उल्लेख गर्नुहोस्।
उत्तर:
- कृषिको सुरुवात: अन्न उत्पादन र पशुपालन।
- स्थायी बस्ती: गाउँहरूको विकास।
- औजार र भाँडाकुँडाको प्रयोग: ढुङ्गाका साथै काँचो माटो।
- धार्मिक विश्वास: प्रकृति पूजा र मृतकका लागि दाहसंस्कार।
- व्यापारको आरम्भ: वस्तु विनिमय।
प्रश्न ४: नवपाषाण युगलाई क्रान्तिकारी युग भनिन्छ। आफ्नो तर्कसहित पुष्टि गर्नुहोस्।
उत्तर:
- कृषिको विकास: मानवीय जीवनशैलीमा स्थायित्व आयो।
- स्थायी बस्ती: शहर र सभ्यताको जग।
- सामाजिक संरचना: श्रमको विभाजन र नेतृत्वको विकास।
- प्रविधिको विकास: आधुनिक समाजको आधार।
- तर्क: नवपाषाण युगले मानव इतिहासलाई जङ्गलबाट सभ्यताको दिशामा अघि बढायो।
व्रियाकलाप
१. प्राचीन कृषि प्रणाली र आधुनिक कृषि प्रणालीका समानता एवम् भिन्नताहरू सम्बन्धमा छलफल गर्नुहोस्।
समानताहरू:
- प्राकृतिक स्रोतको उपयोग: उर्वर जमिन, पानी।
- उत्पादनको उद्देश्य: खाद्य आपूर्ति।
- मानव श्रमको आवश्यकता।
भिन्नताहरू:
- प्राचीन प्रणाली:
- परम्परागत औजारहरूको प्रयोग।
- सिचाइका लागि प्राकृतिक पानीमा निर्भरता।
- जैविक मलको प्रयोग।
- आधुनिक प्रणाली:
- मेसिन र प्रविधिको प्रयोग।
- कृत्रिम मल र कीटनाशकको प्रयोग।
- सिचाइ प्रणालीमा आधुनिक प्रविधि।
२. कृषि युगको सुरुआत र विकासका सम्बन्धमा छलफल गरी नोट बनाउनुहोस्।
- सुरुआत: नवपाषाण युगमा अन्न उत्पादन र पशुपालन।
- विकास: स्थायी बस्ती, औजारको सुधार, सिंचाइ प्रणाली, र व्यापारको सुरुआत।
३. सामन्ती समाजका विशेषता खोजी गरी कक्षामा प्रस्तुत गर्नुहोस्।
विशेषताहरू:
- भूमिपतित्व: धेरै जमिन केही व्यक्तिहरूको स्वामित्वमा।
- किसान र भूदासहरू: श्रममा निर्भर र भूमिपतिको शोषणमा पर्ने।
- सामाजिक असमानता: उच्च वर्ग (भूमिपति) र निम्न वर्ग (किसान, भूदास) बीचको विभाजन।
- राजनीतिक सत्ता: शक्तिशाली वर्गको हातमा।
- सामाजिक संरचना: वर्ग विभाजन र परम्परागत मान्यता।
अभ्यास
प्रश्न १: ‘नवपाषण युगलाई नै कृषि युगको सुरुआत मानिन्छ।’ तर्क दिनुहोस्।
उत्तर:
- कृषि सुरुआत: अन्न उत्पादन र पशुपालन।
- स्थायी बस्ती: घुमन्ते जीवनको अन्त्य।
- औजारको विकास: ढुङ्गा र काँचो माटोको उपयोग।
- तर्क: यी सबैले कृषि युगको आधार तयार पारे।
प्रश्न २: ‘कृषि युग व्यवस्थित बसोबास र सभ्य जीवन विकासको जग हो।’ पुष्टि गर्नुहोस्।
उत्तर:
- स्थायी बस्ती: गाउँ र शहरहरूको विकास।
- सामाजिक संरचना: श्रमको विभाजन र नेतृत्व।
- धार्मिक विश्वास: संगठित धर्मको आरम्भ।
- सभ्यता: मेसोपोटामिया, हड़प्पा, इजिप्टजस्ता सभ्यताको विकास।
- पुष्टि: कृषि युगले सभ्यता र सामाजिक संरचनाको विकासको आधार बनायो।
प्रश्न ३: मेसोपोटामियाको कृषि क्रियाकलापका बारेमा छोटो चर्चा गर्नुहोस्।
उत्तर:
- सिंचाइ प्रणाली: युफ्रेटिस र टाइग्रिस नदीको पानी।
- मुख्य बालीहरू: गहुँ, जौ।
- सिंचाइ प्रणालीको विकास: बाँध, नहर।
- संगठित उत्पादन: श्रम विभाजन।
- व्यापार: बालीहरूको विनिमय।
मेसोपोटामियाको कृषि प्रणालीले सभ्यताको आधार तयार गर्यो।
प्रश्न ४: कृषि युगको विकाससँगै समाजमा असमान वर्गहरू विकास हुँदै गएको प्रसङ्गलाई जोड्दै वर्तमान समयमा विकासले ल्याएको सामाजिक असमानताको व्याख्या गर्नुहोस्।
उत्तर:
कृषि युगमा असमानता:
- भूमिपति र किसानबीचको विभाजन।
- सम्पत्तिको असमान वितरण।
वर्तमान समयमा असमानता:
- आर्थिक: धनी र गरिबबीचको खाडल।
- शैक्षिक: उच्च र निम्न वर्गमा शिक्षामा पहुँचको अन्तर।
- सामाजिक: लैङ्गिक, जातीय, र क्षेत्रीय असमानता।
तर्क:
कृषि युगमा सुरू भएको वर्गीय विभाजनले आजको समाजमा आर्थिक र सामाजिक असमानताको जग बसालेको छ।
(Lesson: 3 Beginning and Development of the Agricultural Age
Exercise
1. Discuss the similarities and differences between ancient agricultural systems and modern agricultural systems.
Similarities:
Use of natural resources: fertile land, water.
Purpose of production: food supply.
The need for human labor.
Differences:
Ancient System:
Use of traditional tools.
Dependence on natural water for irrigation.
Use of organic fertilizers.
Modern System:
Use of machines and technology.
Use of artificial fertilizers and pesticides.
Modern technology in irrigation systems.
2. Discuss and make notes on the beginning and development of the agricultural era.
Beginnings: Cereal production and animal husbandry in the Neolithic Age.
Development: permanent settlements, improvement of tools, irrigation systems, and beginning of trade.
3. Research the characteristics of feudal society and present it to the class.
Features:
Landlordship: Lots of land owned by a few people.
Peasants and serfs: dependent on labor and exploited by landlords.
Social Inequality: Division between upper class (landlord) and lower class (peasant, serf).
Political power: in the hands of the powerful class.
Social Structure: Class Division and Traditional Norms.
Practice
Question 1: 'Navapasana era is considered to be the beginning of agricultural era.'
Answer:
Agricultural Beginnings: Grain Production and Animal Husbandry.
Permanent Settlement: The End of Nomadic Life.
Development of tools: use of stone and raw clay.
Argument: All these laid the foundation for the Agricultural Age.
Question 2: 'Agrarian age is the foundation of systematic settlement and development of civilized life' Confirm.
Answer:
Permanent Settlement: The Development of Villages and Towns.
Social Structure: Division of Labor and Leadership.
Religious Beliefs: The Beginnings of Organized Religion.
Civilization: Development of civilizations like Mesopotamia, Harappan, Egypt.
Assertion: The agricultural age formed the basis for the development of civilization and social structure.
Question 3: Briefly discuss the agricultural activities of Mesopotamia.
Answer:
Irrigation system: Euphrates and Tigris river water.
Main crops: wheat, barley.
Development of irrigation systems: dams, canals.
Organized Production: Division of Labour.
Trade: Exchange of crops.
The agricultural system of Mesopotamia formed the basis of civilization.
Question 4: With the development of the agricultural era, explain the social inequality brought about by the development in the present time by linking the context of the development of unequal classes in the society.
Answer:
Inequality in the Agrarian Age:
Division between Landlord and Peasant.
Unequal distribution of wealth.
Inequality at present:
Economic: The gap between rich and poor.
Educational: The gap in access to education between upper and lower classes.
Social: Gender, Ethnic, and Regional Inequality.
Logic:
Class divisions that began in the agricultural era have laid the foundation for economic and social inequality in today's society.)
पाठ ः ४ पुँजीवादी युग र औद्योगिक विश्व
अभ्यास
१. पूँजीवादी व्यवस्था र सामन्तवादी व्यवस्थाबीचको फरक छुट्याउनुहोस्।
| विशेषता | सामन्तवादी व्यवस्था | पूँजीवादी व्यवस्था |
|---|---|---|
| आर्थिक स्वरूप | कृषि-आधारित अर्थतन्त्र। | उद्योग र व्यापार-आधारित अर्थतन्त्र। |
| सम्पत्तिको स्वामित्व | जमिनका मालिक (भूमिपति)को प्रमुख भूमिका। | उद्योग र पूँजीमा आधारित निजी स्वामित्व। |
| श्रम व्यवस्था | किसान र भूदासले श्रम गर्छन्। | मजदुरहरूले पारिश्रमिकमा काम गर्छन्। |
| सामाजिक संरचना | वर्गीय विभाजन: भूमिपति र भूदास। | वर्गीय विभाजन: पूँजीपति र मजदुर। |
| स्वतन्त्रता | किसानहरू भूमिपतिको नियन्त्रणमा निर्भर। | व्यक्तिको स्वतन्त्रता र आर्थिक स्वामित्व। |
| मुख्य प्रेरक | पारम्परिक मूल्य र परम्परा। | मुनाफा र आर्थिक विकास। |
२. युरोपको औद्योगिक क्रान्ति र यसले मानव समाजमा पारेको प्रभाव उल्लेख गर्दै एक संवाद तयार गर्नुहोस्।
पात्रहरू: शिक्षक र विद्यार्थी।
शिक्षक: औद्योगिक क्रान्ति भन्नाले के बुझिन्छ?
विद्यार्थी: यो १८औं शताब्दीमा युरोपमा सुरू भएको प्राविधिक र आर्थिक परिवर्तन हो।
शिक्षक: यसले मानव समाजमा के-कस्ता प्रभाव पारेको छ?
विद्यार्थी:
- उद्योगहरूको स्थापना र मेसिनको प्रयोग।
- कृषि-आधारित समाजबाट उद्योग-आधारित समाजमा रूपान्तरण।
- शहरीकरण र जनसंख्याको वृद्धि।
- श्रमिकहरूको समस्या: मजदुरी र कामको कठिन अवस्था।
- नयाँ समाजवादी विचारधाराको उदय।
शिक्षक: सही छ! के यसले विश्वव्यापी रूपमा प्रभाव पारेको छ?
विद्यार्थी: हो, यसले उपनिवेशवाद र अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारलाई पनि गति दियो।
३. पूँजीवादी समाज र औद्योगिकीकरणबीचको सम्बन्ध प्रस्ट पार्नुहोस्।
उत्तर:
- औद्योगिकीकरणको प्रोत्साहन:
- पूँजीवादी समाजले उद्योगहरूको विकासका लागि लगानी र प्रविधि प्रोत्साहन गर्यो।
- मुनाफाको खोजी:
- उद्योगहरूलाई मुनाफा कमाउन पूँजीवादी संरचनाले समर्थन गर्यो।
- श्रम र उत्पादन:
- औद्योगिकीकरणले श्रमिकको माग बढायो।
- व्यापार र बजार:
- पूँजीवादले उत्पादनलाई वैश्विक बजारसम्म पु¥यायो।
४. पूँजीवादी समाजमा निजी सम्पत्तिको महत्व बढी हुनुका कारणहरू उल्लेख गर्नुहोस्।
उत्तर:
- व्यक्तिगत स्वामित्वको अधिकार:
- आर्थिक स्वतन्त्रताको आधार।
- उत्पादनका साधनहरूको नियन्त्रण:
- पूँजीपति वर्गले निजी सम्पत्तिको माध्यमबाट उद्योग सञ्चालन गर्छ।
- प्रतिस्पर्धा र नवप्रवर्तन:
- प्रतिस्पर्धाले गुणस्तरीय उत्पादनलाई प्रोत्साहन गर्छ।
- लगानी र मुनाफा:
- निजी सम्पत्तिले मुनाफा कमाउन र थप लगानी गर्न अवसर दिन्छ।
- आर्थिक प्रगतिका लागि आधार:
- व्यक्तिगत सम्पत्तिले आर्थिक विकासलाई गति दिन्छ।
५. औद्योगिक समाज र पूँजीवादी समाज एकअर्कामा अन्तरसम्बन्धित छन्। यस भनाइलाई पुष्टि गर्नुहोस्।
उत्तर:
- उद्योगहरूको विकास:
- पूँजीवादी समाजले उद्योगहरूको लागि पूँजी, प्रविधि र बजार उपलब्ध गरायो।
- मजदुरी प्रणाली:
- औद्योगिक समाजले श्रमिकको माग सिर्जना गर्यो।
- बजारको विस्तार:
- उद्योगहरूको उत्पादन पूँजीवादी संरचनाको अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा निर्भर छ।
- आर्थिक असमानता:
- पूँजीवादी समाजले उद्योग र श्रमबीचको असमानता उत्पन्न गर्यो।
- समाजको रूपान्तरण:
- औद्योगिक समाजले कृषि-आधारित सामन्तवादी व्यवस्थालाई पूँजीवादमा रूपान्तरण गर्यो।
क्रियाकलाप
१. आजको विश्वका मूल विशेषताहरू उल्लेख गर्दै साथी साथीबिच हुने संवादको नमुना तयार गर्नुहोस्।
पात्रहरू: विद्यार्थी १ (अमित) र विद्यार्थी २ (रिता)
अमित: तिमीलाई लाग्छ, आजको विश्वका मुख्य विशेषताहरू के-के हुन्?
रिता: मलाई लाग्छ, विश्वव्यापीकरण आजको मुख्य विशेषता हो। यसले देशहरूबीचको सम्बन्ध, व्यापार, र सांस्कृतिक आदानप्रदान बढाएको छ।
अमित: हो, साथै, प्रविधिको तीव्र विकास पनि आजको अर्को महत्वपूर्ण विशेषता हो। इन्टरनेट र कृत्रिम बुद्धिमत्ताले जीवन सजिलो बनाएको छ।
रिता: सहमत छु। साथै, बहुसांस्कृतिकता र सामाजिक विविधताले पनि विश्वलाई फरक बनाएको छ। विभिन्न भाषा, धर्म, र संस्कृतिको सम्मान बढेको छ।
अमित: तर, के तिमीलाई लाग्दैन कि जलवायु परिवर्तन र आर्थिक असमानता जस्ता समस्या पनि आजको विश्वका महत्त्वपूर्ण मुद्दा हुन्?
रिता: अवश्य! यी समस्याको समाधानका लागि सहकार्य आवश्यक छ।
अमित: पक्कै! तसर्थ, आजको विश्व एकीकृत र समस्याग्रस्त दुवै छ।
२. सामाजिक सम्बन्धको विकासमा सहयोग पुर्याउने सामाजिक व्यवहारहरूको सूची बनाउनुहोस् र तिनीहरूले सामाजिक सम्बन्धको विकासमा कस्तो भूमिका निर्वाह गर्दछन्, छलफल गर्नुहोस्।
सामाजिक व्यवहारहरूको सूची:
- सहयोग: समस्यामा सहयोगले विश्वास र समझदारी बढाउँछ।
- सद्भाव: विभिन्न समूहबीच सहिष्णुता र शान्तिको प्रवर्द्धन।
- इमानदारी: पारस्परिक सम्बन्धलाई बलियो बनाउँछ।
- समानता: विभेदविनाको सम्बन्ध निर्माण।
- संचार कौशल: विचारहरूको आदानप्रदानमार्फत सम्बन्ध सुधार।
भूमिका:
- यी व्यवहारहरूले विश्वास, आपसी समझदारी, र सहकार्यको भावना सिर्जना गर्छन्।
- सामाजिक एकता र सामूहिक प्रयासलाई मजबुत बनाउँछ।
अभ्यास
१. ‘बढ्दो विश्वव्यापीकरण र बसाइँसराइका कारण विश्वका मुलुकहरू बहुसांस्कृतिक बन्दै गएका छन्।’ यस भनाइलाई पुष्टि गर्नुहोस्।
उत्तर:
विश्वव्यापीकरण:
- अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार र प्रविधिले संस्कृतिहरूको आदानप्रदानलाई सजिलो बनाएको छ।
- फिल्म, संगीत, खाना, र फेसनजस्ता क्षेत्रहरूमा सांस्कृतिक विविधता।
बसाइँसराइ:
- आप्रवासीहरूले आफ्ना भाषा, धर्म, र परम्परा नयाँ स्थानमा ल्याउँछन्।
- आप्रवासीहरूको सामाजिक योगदानले विविधतालाई प्रवर्द्धन गर्छ।
तर्क:
बढ्दो बसाइँसराइ र आर्थिक अन्तःनिर्भरताले विश्वका मुलुकहरूमा बहुसांस्कृतिकता र सहिष्णुतालाई बढावा दिएको छ।
२. ‘समकालीन विश्व भाषिक, धार्मिक, वर्गीय, लैङ्गिक र राजनीतिक प्रणालीगत विविधता जस्ता सामाजिक विविधताहरूले भरिपूर्ण छ।’ आफ्नो तर्कसहित व्याख्या गर्नुहोस्।
उत्तर:
भाषिक विविधता:
- विश्वमा करिब ७,००० भाषाहरू छन्।
- द्विभाषिक र बहुभाषिक समाजहरूको वृद्धि।
धार्मिक विविधता:
- विभिन्न धर्महरूको सह-अस्तित्व।
- धार्मिक सहिष्णुताको प्रवर्द्धन।
वर्गीय विविधता:
- आर्थिक असमानतासँगै समाजमा वर्ग विभाजन।
- वर्गीय हितका लागि आन्दोलनहरू।
लैङ्गिक विविधता:
- लैङ्गिक समानताको प्रवर्द्धन।
- LGBTQIA+ समुदायको अधिकारको मान्यता।
राजनीतिक प्रणालीगत विविधता:
- लोकतन्त्र, साम्यवाद, र पूँजीवाद जस्ता भिन्न राजनीतिक प्रणालीहरू।
- विश्वव्यापी राजनीतिक अन्तक्र्रिया।
तर्क:
यी विविधताहरूले सामाजिक, सांस्कृतिक, र राजनीतिक वातावरणलाई समृद्ध बनाउँदै समाजमा सहिष्णुता र सहअस्तित्वको प्रवर्द्धन गर्छन्।
३. मानवका आधारभूत सामाजिक आवश्यकताहरू के-के हुन्, उल्लेख गर्नुहोस्।
उत्तर:
- सुरक्षा: जीवन र सम्पत्तिको सुरक्षा।
- सम्बन्ध: पारिवारिक, मित्रता, र सामुदायिक सम्बन्ध।
- पहिचान: स्वाभिमान र सामाजिक मान्यता।
- शिक्षा: ज्ञान र सीपको विकास।
- स्वास्थ्य: शारीरिक र मानसिक स्वास्थ्य सेवा।
- आवास: बासस्थानको आवश्यकता।
- आर्थिक स्रोत: रोजगारी र आयको व्यवस्था।
तर्क:
यी आवश्यकताहरूले व्यक्तिलाई समाजमा सक्रिय सदस्यका रूपमा जीवनयापन गर्न सघाउँछन्।
(Lesson: 5 Current world environment and social behavior
activity
1. Model a peer-to-peer dialogue, mentioning the main features of today's world.
Characters: Student 1 (Amit) and Student 2 (Rita)
Amit: What do you think are the main characteristics of today's world?
Rita: I think globalization is the main feature today. It has increased relations, trade, and cultural exchange between the countries.
Amit: Yes, also, the rapid development of technology is another important feature of today. Internet and artificial intelligence have made life easier.
Rita: I agree. Also, multiculturalism and social diversity have made the world different. Respect for different languages, religions, and cultures has increased.
Amit: But don't you think that problems like climate change and economic inequality are also important issues in today's world?
Rita: Of course! Solving these problems requires collaboration.
Amit: Sure! Thus, today's world is both unified and problematic.
2. List the social behaviors that contribute to the development of social relationships and discuss the role they play in the development of social relationships.
List of Social Behaviors:
Collaboration: Collaboration on issues builds trust and understanding.
Harmony: Promotion of tolerance and peace among different groups.
Honesty: Strengthens interpersonal relationships.
Equality: Building relationships without discrimination.
Communication Skills: Improving relationships through the exchange of ideas.
role:
These behaviors create a sense of trust, mutual understanding, and cooperation.
Strengthens social cohesion and collective effort.
Practice
1. 'Countries of the world are becoming multicultural due to increased globalization and migration.' Confirm this statement.
Answer:
Globalization:
International trade and technology have facilitated the exchange of cultures.
Cultural diversity in areas such as film, music, food, and fashion.
Migration:
Immigrants bring their languages, religions, and traditions to new places.
Social contributions of immigrants promote diversity.
Logic:
Increasing migration and economic interdependence have fostered multiculturalism and tolerance in countries around the world.
2. “Contemporary world is full of social diversity like linguistic, religious, class, gender and political systemic diversity.” Explain with your reasoning.
Answer:
Linguistic diversity:
There are about 7,000 languages in the world.
The growth of bilingual and multilingual societies.
Religious Diversity:
Co-existence of different religions.
Promotion of religious tolerance.
Category Diversity:
Class division in society along with economic inequality.
Movements for class interests.
Gender Diversity:
Promotion of gender equality.
Recognition of the rights of the LGBTQIA+ community.
Political system diversity:
Different political systems like democracy, communism, and capitalism.
Global political interaction.
Logic:
These diversities promote tolerance and coexistence in society while enriching the social, cultural, and political environment.
3. Mention what are the basic social needs of human beings.
Answer:
Safety: Safety of life and property.
Relationships: Family, friendship, and community relationships.
Identity: Self-esteem and social recognition.
Education: Development of knowledge and skills.
Health: Physical and mental health services.
Accommodation: Accommodation requirement.
Economic resources: provision of employment and income.
Logic:
These needs help a person live as an active member of society.)
Comments
Post a Comment